درمان ریشه (عصب کشی): نجات دندانهای عفونی و آسب دیده
عصب کشی یا درمان ریشه (Root Canal Therapy) یکی از رایجترین و مؤثرترین روشهای دندانپزشکی برای حفظ دندانهایی است که به دلیل عفونت یا آسیب شدید در معرض کشیده شدن قرار دارند. این درمان نه تنها درد ناشی از عفونت را از بین میبرد، بلکه به بیماران اجازه میدهد سالها از دندان طبیعی خود استفاده کنند. در این مقاله، به طور جامع به بررسی مراحل درمان ریشه، دلایل نیاز به آن، فناوریهای مدرن، و پاسخ به سؤالات رایج پرداخته میشود.

آناتومی دندان و علت نیاز به درمان ریشه
دندان از سه لایه اصلی تشکیل شده است: مینا ، سختترین ماده بدن که سطح بیرونی دندان را میپوشاند. عاج ،لایه زیر مینا که حاوی کانالهای میکروسکوپی است. پالپ ، بافت نرم مرکزی دندان شامل عروق خونی، اعصاب و سلولهای سازنده عاج. مغزدندان ، نقش حیاتی در رشد دندان در دوران کودکی دارد، اما پس از بلوغ، دندان میتواند بدون پالپ زنده بماند. زمانی که مغز دندان عفونی یا ملتهب شود (به دلیل پوسیدگی عمیق، ترک دندان، ضربه، یا عفونت لثه)، درمان ریشه برای حذف بافت آلوده و جلوگیری از گسترش عفونت ضروری است.

چه زمانی عصب کشی ضروری است؟
علائم و شرایطی که نیاز به درمان ریشه را نشان میدهند: درد شدید دندان، به ویژه هنگام جویدن یا فشار دادن،درد خود بخود ودرد شبانه.
حساسیت طولانی مدت به گرما یا سرما. تورم لثه یا صورت در اطراف دندان. تغییر رنگ دندان(سیاه یا خاکستری شدن). آبسه دندان(تجمع چرک در انتهای ریشه). پوسیدگی عمیق که به مغز دندان رسیده است.

مراحل انجام درمان ریشه
این درمان معمولاً در ۱ تا ۳ جلسه انجام میشود و شامل مراحل زیر است:
الف) تشخیص و برنامه ریزی
-معاینه بالینی و عکسبرداری با اشعه ایکس برای بررسی ساختار ریشه و میزان عفونت.
ب) بیحسی موضعی
ناحیه اطراف دندان کاملاً بیحس میشود تا بیمار دردی احساس نکند.
ج) ایجاد دسترسی به پالپ
دندانپزشک با ایجاد یک سوراخ کوچک در تاج دندان (معمولاً دندانهای عقب) یا سطح پشتی (دندانهای جلو) به پالپ دسترسی پیدا میکند.
د) خارج کردن پالپ عفونی
بافت آلوده، باکتریها و بقایای آسیبدیده با ابزارهای ظریف به نام فایل از کانالهای ریشه خارج میشوند.
ه) تمیز کردن و شکلدهی کانالها
کانالها با محلولهای ضدعفونی کننده (مانند هیپوکلریت سدیم) شستشو و به دقت شکلدهی میشوند تا فضای کافی برای پر کردن فراهم شود.

و) پر کردن کانالها
کانالهای تمیزشده با مواد خاصی(معمولاً گوتاپرکا) پر و مهروموم میشوند تا از نفوذ باکتریها جلوگیری شود.
ز) ترمیم نهایی
دندان درمان شده با پرکردگی موقت یا دائمی پوشانده میشود. در بیشتر موارد، دندان نیاز به روکش دارد تا استحکام ازدست رفته بازگردد.

. فناوریهای مدرن در درمان ریشه
میکروسکوپ دندانپزشکی دقت در تمیز کردن کانالهای باریک یا پیچیده را افزایش میدهد. فایلهای نیکل-تیتانیوم انعطاف پذیرتر از فایلهای استیل و مناسب برای کانالهای خمیده. سیستمهای سونیک و لیزربرای ضدعفونی مؤثرتر کانالها. نرمافزارهای تصویربرداری سهبعدی (CBCT)**: بررسی دقیق آناتومی ریشه. استفاده از فایلهای چرخشی که سرعت و دقت تمیز کردن کانالها را افزایش میدهند.استفاده از دستگاه یاینده اپکس که به تعیین طول دقیق کانال ریشه کمک میکند.

درد و ناراحتی
درد در حین درمان: با بیحسی قوی، بیمار تنها فشار ابزارها را احساس میکند، نه درد.
درد پس از درمان: التهاب خفیف تا متوسط وبندرت شدید تا۷۲ ساعت طبیعی است و با مسکن های رایج (ایبوپروفن) کنترل میشود.
درد پیش از درمان: ناشی از عفونت فعال است، نه خود عصبکشی درمان ریشه این درد را از بین میبرد.

مراقبتهای پس از درمان
تا چند ساعت از جویدن با دندان درمانشده خودداری کنید. بهداشت دهان را به دقت رعایت کنید (مسواک، نخ دندان، دهانشویه).
در صورت تجربه درد شدید یا تورم غیرعادی، به دندانپزشک مراجعه کنید.

عوارض احتمالی
عفونت مجدد: در صورت نشت پرکردگی یا پوسیدگی جدید. شکستگی دندان: اگر روکش گذاشته نشود. تغییر رنگ دندان:  دلیل ازدست دادن رطوبت عاج دندان ،زرد تر شدن ویا تیره شدن دندان مزبور دیده میشود .

درمان ریشه در مقابل کشیدن دندان
عصبکشی: حفظ دندان طبیعی، جلوگیری از جابه جایی دندانهای مجاورو مقابل، هزینه کمتر نسبت به ایمپلنت.
کشیدن دندان: تنها زمانی توصیه میشود که دندان غیرقابل ترمیم باشد.

سؤالات متداول
1-آیا دندان عصب کشی شده میمیرد؟ بله، دندان دیگر حس طبیعی نسبت به گرما و سرما ندارد و با گذشت زمان عاج دندان رطوبت از دست داده و شکننده میشود اما با روکش، عملکرد آن حفظ میشود.

2-عصب کشی چقدر عمر میکند؟ با مراقبت مناسب وترمیم با کیفیت یا روکش کردن ، اغلب مادام العمر دوام میآورد.

3-آیا درمان ریشه برای کودکان انجام میشود؟ بله، در دندانهای شیری اگر عفونت داشته باشند و نیاز به حفظ دندان با توجه به سن کودک وجود دداشته باشد.توجه به نگهداری دندانهای شیری برای حفظ فضای رویش دندانهای دایمی از مسایل مهم دوران کودکی و نو جوانی ست ،که ارتو دنسی پیشگیری نامیده میشود.همچنین رفع التهاب و عفونت دندانهای شیری مانع از اسیب به جوانه دندانهای دایمی نهفته در فک نیز میشود.

تیجه گیری
درمان ریشه نه تنها یک روش نجاتبخش برای دندانهاست، بلکه با پیشرفتهای فناوری، بسیار کمترتهاجمی و بدون درد انجام میشود. اگر دندانپزشک این درمان را توصیه کرده است، انجام به موقع آن از گسترش عفونت به استخوان فک، آبسه، یا از دست دادن دندان جلوگیری میکند. به خاطر داشته باشید: “دندان طبیعی همیشه بهترین گزینه است!”